رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

طراحی نیروگاه خورشیدی شناور؛ شناوری، مهار، کابل و شرایط مخزن

در FPV طراحی شناورها، مهار و لنگر، مسیر کابل و تغییر تراز آب چگونه انجام می‌شود و چرا داده‌های باد و موج تعیین‌کننده‌اند؟

بازدید: ۳ تاریخ انتشار: ۶ دقیقه مطالعه دقیقه

نیروگاه خورشیدی شناور چه تفاوتی با نیروگاه زمینی دارد؟

Floating Photovoltaic یا FPV سامانه‌ای است که ماژول‌های خورشیدی را روی سازه‌های شناور و مهار‌شده در آب نصب می‌کند. سطح نصب می‌تواند مخزن سد، دریاچه صنعتی یا آبگیر نسبتاً آرام باشد. مزیت اصلی، استفاده از سطح آب به‌جای زمین است، اما طراحی آن به شناخت باد، موج، تغییر تراز آب، خوردگی، اکولوژی مخزن و دسترسی ایمن وابسته است. یک نیروگاه شناور صرفاً «پنل زمینی روی پلاستیک شناور» نیست.
در نیروگاه زمینی، نیروهای باد به فونداسیون و خاک منتقل می‌شوند. در FPV، نیروی باد و موج ابتدا به شبکه شناورها وارد شده و سپس از طریق مهارها، لنگرها یا اتصالات ساحلی منتقل می‌شود. جابه‌جایی، خستگی مصالح، بازشدگی اتصالات و کشش کابل‌ها باید در طول عمر سامانه بررسی شوند.

داده‌های اولیه لازم از محل نصب

پیش از طراحی باید نقشه بستر و عمق، تغییرات فصلی تراز آب، سرعت و جهت باد، ارتفاع و دوره موج، جریان آب، کیفیت و شوری، محدوده آبگیر، رسوب، یخ‌زدگی احتمالی و وضعیت بهره‌برداری مخزن را دریافت کرد. در مخزن سد، کاهش یا افزایش تراز در اثر عملیات بهره‌برداری ممکن است از تغییرات معمول آبگیر بیشتر باشد. همچنین محدودیت دسترسی قایق، تردد و حریم آبگیر باید مشخص شود.
اگر محل در معرض موج بلند یا جریان شدید باشد، الزامات مکانیکی و هزینه مهار به‌شدت تغییر می‌کند. دستورالعمل DNV-RP-0584 طراحی و بهره‌برداری FPV و استانداردهای DNV-ST-E309 و DNV-ST-C108 موضوع‌های مهار و طراحی سازه شناور را به‌صورت تخصصی پوشش می‌دهند؛ انتخاب ضابطه نهایی به دامنه پروژه و مرجع تأییدکننده وابسته است.

شناوری و پایداری سامانه

اصل ارشمیدس بیان می‌کند نیروی شناوری برابر وزن آب جابه‌جا شده است. اما کافی‌بودن نیروی شناوری در حالت ساکن به معنی پایداری قابل قبول هنگام باد و موج نیست. در طراحی باید بار مرده ماژول، مسیرهای دسترسی، وزن کابل، رسوب یا تجمع آب، بار کارکنان و عوامل محیطی در ترکیب بارها لحاظ شوند. حد مجاز غوطه‌وری، پایداری موضعی، تغییر شکل و ذخیره شناوری وابسته به طراحی سازنده است.
مواد پلیمری شناور در معرض UV، چرخه دما، ضربه، خزش و تنش‌های مکانیکی هستند. آزمایش دوام و رفتار اتصال قطعات باید با دوره بهره‌برداری مورد انتظار سازگار باشد. تنها آزمایش شناوری چند ساعته نمی‌تواند رفتار چندساله در اقلیم گرم و پرتابش را نشان دهد.

مهار و لنگرگذاری: نقطه حساس طراحی

سامانه مهار ممکن است از لنگر کف، مهار ساحلی یا ترکیب آن‌ها استفاده کند. انتخاب به عمق آب، شرایط خاک/بستر، نوسان تراز، فاصله تا ساحل و مساحت آرایه بستگی دارد. کابل یا زنجیر مهار باید نیروی باد و موج را تحمل کند و در عین حال آزادی حرکت لازم را بدهد. مهار بیش از حد سخت می‌تواند تنش موضعی در شناورها ایجاد کند؛ مهار بیش از حد شل نیز جابه‌جایی و برخورد ردیف‌ها را افزایش می‌دهد.
برای تحلیل باید سناریوهای تراز حداقل و حداکثر آب، باد غالب و حدی، بار موج، حالت خرابی یک خط مهار و مسیر سقوط یا رانش احتمالی بررسی شود. استفاده از ضرایب اطمینان یا فاصله مهار یک پروژه دیگر بدون تحلیل محل صحیح نیست. پایش کشش خطوط مهار در سامانه‌های حساس می‌تواند به کشف زودهنگام مشکل کمک کند.

کابل‌کشی DC و AC در محیط مرطوب

عبور کابل از روی شناورها یا آب، به کابل و کانکتور دارای مشخصات مناسب محیط، حفاظت UV و آب، مهاربندی مکانیکی، محافظت در برابر سایش و مسیرهای بازرسی نیاز دارد. کابل نباید بار مکانیکی ناشی از حرکت شناور را تحمل کند؛ برای حرکت نسبی باید Slack و شعاع خم کنترل‌شده در نظر گرفت. قرارگیری کانکتور در ناحیه آب‌گرفتگی یا برخورد موج می‌تواند خرابی عایقی و خوردگی را تسریع کند.
عبور کابل از آرایه به ساحل ممکن است با مسیر شناور، کابل تخصصی یا روش دیگر انجام شود. در هر حالت باید حرکت سطح آب، ترازهای فصلی، حفاظت مکانیکی و قابلیت جداسازی ایمن لحاظ شود. نوع کابل، عمق نصب و محل تجهیزات فشارمتوسط، تصمیم طراحی پروژه است و باید با استانداردهای الکتریکی و شرایط سازنده تطبیق داشته باشد.

ارت، هم‌بندی و حفاظت الکتریکی

در FPV سطح آب الزاماً زمین الکتریکی قابل اعتماد نیست و نمی‌توان از حضور آب نتیجه گرفت که سیستم ارت بی‌نیاز است. طراحی هم‌بندی، حفاظت اضافه‌ولتاژ، ایزولاسیون، مانیتورینگ خطای زمین و حفاظت در برابر صاعقه باید با معماری DC و AC سازگار باشد. مسیر اتصال حفاظتی تا تجهیزات و نقطه مرجع زمین باید مهندسی شود. سطوح مرطوب همچنین شرایط کار کارکنان را حساس‌تر می‌کند.
محل اینورتر می‌تواند روی ساحل یا سکوی اختصاصی انتخاب شود؛ انتخاب باید با دسترسی برای تعمیرات، خنک‌کاری، ایمنی، توزیع توان و طول کابل هماهنگ باشد. قرارگیری تجهیزات سنگین روی شناورها تحلیل پایداری و قابلیت تعمیر را پیچیده‌تر می‌کند.

اثر دمای آب بر تولید خورشیدی

ممکن است جریان هوا و شرایط حرارتی روی آب دمای برخی ماژول‌ها را در مقایسه با زمین کاهش دهد، اما میزان اثر ثابت نیست. سرعت باد، فاصله ماژول از آب، نوع شناور، رطوبت و جهت نصب تعیین‌کننده‌اند. افزایش راندمان یا کاهش تبخیر نباید بدون اندازه‌گیری یا مدل معتبر به‌صورت درصد قطعی وعده داده شود. پوشش وسیع سطح آب ممکن است اثرات زیست‌محیطی نیز داشته باشد.

نمونه مهندسی تغییر تراز آب

فرض کنید مخزنی در طول سال ۸ متر تغییر تراز داشته باشد و یک خط مهار هنگام تراز متوسط طراحی شده باشد. با پایین‌رفتن آب، زاویه و طول مؤثر مهار تغییر می‌کند و ممکن است کشش یا آزادی حرکت ناخواسته ایجاد شود. با بالا آمدن آب نیز وضعیت عکس رخ می‌دهد. محاسبه واقعی نیازمند عمق لنگر، طول خط، سختی، جهت‌گیری و مدل نیروهای محیطی است؛ صرف افزودن ۸ متر طول کابل، راه‌حل مهندسی محسوب نمی‌شود.
برای یک آرایه چندبخشی، درزهای حرکت و مسیرهای دسترسی نیز باید در شرایط تراز حدی بررسی شوند. محدودیت حرکت یک بخش ممکن است نیرو را به ردیف مجاور منتقل کند و خرابی زنجیره‌ای ایجاد کند.

بهره‌برداری و نگهداری روی آب

بازدید شناورها از نظر شکست، تغییر شکل، آسیب UV و نشتی؛ بررسی اتصال ماژول؛ کشش و سایش خطوط مهار؛ وضعیت کابل و کانکتور؛ و مسیر قایق یا سکوی سرویس، جزء برنامه نگهداری است. بازرسی زیرآب لنگرها در فواصل وابسته به ریسک و شرایط مخزن اهمیت دارد. عملیات شست‌وشو یا تعمیر الکتریکی باید با رویه ایمنی کار روی آب و پیشگیری از سقوط هماهنگ باشد.
در صورت وجود رشد جلبک، رسوب، تجمع پرندگان و آلودگی زیستی، مدل عملکرد و نگهداری تغییر می‌کند. بهره‌برداری مخزن نیز ممکن است محدودیت استفاده از مواد شوینده یا ورود تجهیزات ایجاد کند.

جدول ریسک‌های شاخص

بخش خطر اصلی کنترل طراحی یا بهره‌برداری
شناورها UV، شکست و خستگی آزمون دوام و بازدید
مهار رانش، پارگی، تغییر تراز تحلیل بار و پایش کشش
کابل سایش، خوردگی و حرکت مهاربندی و حفاظت مناسب
تجهیزات برقی رطوبت و خطای عایقی انتخاب درجه حفاظت و آزمون
مخزن تأثیر اکولوژیک و تردد ارزیابی محیط‌زیستی و هماهنگی بهره‌بردار

مدارک لازم برای طراحی اولیه

  • نقشه تراز و عمق مخزن، محدوده بهره‌برداری و شرایط اقلیمی.
  • مبانی بارگذاری باد، موج، جریان و نوسان تراز.
  • محاسبات شناوری، پایداری، خستگی و طراحی خطوط مهار.
  • نقشه کابل‌کشی، حفاظت DC/AC، ارت و مسیر اضطراری.
  • برنامه نصب، دسترسی، بازرسی، تعمیر و مدیریت محیط‌زیست.
  • برنامه پایش و معیار توقف بهره‌برداری در شرایط حدی.

جمع‌بندی

در نیروگاه شناور، انتخاب ماژول فقط یکی از تصمیم‌هاست. عملکرد ایمن و بلندمدت به تعامل سازه شناور، مهار، کابل، محیط آبگیر و شرایط بهره‌برداری وابسته است. طراحی بدون داده‌های محیطی و تحلیل حدی می‌تواند خطر فنی و اقتصادی بیشتری از خطای انتخاب راندمان پنل ایجاد کند.

منابع

  1. DNV-RP-0584 Floating Photovoltaic Systems — DNV
  2. DNV-ST-E309 Station Keeping of Floating PV — DNV
  3. DNV-ST-C108 Structural Design of Floats — DNV

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.