سامانه فتوولتائیک متصل به شبکه (On-Grid) از آرایه ماژولهای خورشیدی، مدارهای DC، اینورتر هماهنگ با شبکه، تجهیزات حفاظتی و اندازهگیری تشکیل میشود. برق DC تولیدی به AC تبدیل و در نقطه اتصال برای مصرف داخلی یا تبادل با شبکه در دسترس قرار میگیرد. عملکرد سامانه به مشخصات تجهیزات، شرایط تابش و محدودیتهای شبکه وابسته است.
سیستم متصل به شبکه دقیقاً چیست؟
سامانه فتوولتائیک متصل به شبکه از آرایه پنل خورشیدی، تجهیزات الکتریکی سمت DC، اینورتر سازگار با شبکه، حفاظت و تجهیزات سمت AC، کابلکشی و اندازهگیری تشکیل میشود. هدف آن تبدیل انرژی تابشی به برق و استفاده از این برق در ساختاری است که با شبکه عمومی یا شبکه داخلی دارای مرجع برق هماهنگ میشود.
این سامانه میتواند برای کاهش خرید برق در زمان تولید، فروش مازاد در چارچوب قرارداد معتبر یا بهرهبرداری نیروگاهی طراحی شود. جریان واقعی انرژی به الگوی مصرف، ظرفیت سامانه، محدودیت تزریق و قرارداد اتصال بستگی دارد.
مسیر انرژی از پنل تا محل مصرف
پنلها برق DC تولید میکنند؛ آرایش سری و موازی پنلها ولتاژ و جریان رشتهها را شکل میدهد. در بخش تبدیل، اینورتر توان DC را به AC تبدیل میکند و پس از عبور از تجهیزات حفاظتی و اندازهگیری، برق در نقطه اتصال برای مصرف یا تزریق در دسترس قرار میگیرد.
وجود خورشید بهتنهایی تعیین نمیکند چه میزان برق تحویل شبکه یا مصرف داخلی میشود. توان اینورتر، محدودیت شبکه، وضعیت مصرف و تلفات هر بخش بر انرژی قابل استفاده اثر دارند.
اجزای اصلی و نقش هر بخش
آرایه خورشیدی، سازه و جهت نصب بر دریافت تابش اثر میگذارند. کابل و اتصالات و تابلوهای DC/AC برای انتقال و حفاظت انرژی طراحی میشوند. اینورتر مسئول تبدیل توان و هماهنگی با شبکه است و کنتور و سامانه پایش امکان بررسی جریان انرژی و وضعیت عملکرد را فراهم میکنند.
تجهیزات دقیق مانند حفاظت اضافهولتاژ، قطعکنندههای مجاز، ترانسفورماتور یا تجهیزات اندازهگیری خاص، بر مبنای مقیاس و الزامات مهندسی پروژه انتخاب میشوند؛ فهرست ثابت برای همه مقیاسها معتبر نیست.
خودمصرفی و تزریق انرژی؛ دو هدف متفاوت
در مدل خودمصرفی، زمان وقوع مصرف در طول روز به اندازه مصرف سالانه اهمیت دارد: حتی اگر تولید سالانه زیاد باشد، ممکن است بخشی از برق در ساعتهایی تولید شود که مصرفی در محل وجود ندارد. تعیین تکلیف انرژی مازاد به قرارداد و زیرساخت اندازهگیری وابسته است.
در پروژههای مبتنی بر فروش برق، نقطه اتصال، ظرفیت مورد پذیرش و سازوکار قراردادی اهمیت بیشتری پیدا میکنند. مجاز بودن تزریق، نرخ یا شیوه تسویه را نمیتوان صرفاً از نوع تجهیز نتیجه گرفت؛ باید بر اساس مستندات جاری مرجع رسمی بررسی شود.
در زمان قطع برق شبکه چه اتفاقی میافتد؟
در آرایش معمول متصل به شبکه، اینورتر با قطع شبکه برای رعایت الزامات ضدجزیرهای از تزریق برق خودداری میکند. بنابراین نباید تصور کرد که وجود پنل خورشیدی به معنی روشن ماندن ساختمان در خاموشی است.
اگر برق اضطراری هدف پروژه است، معماری سازگار با حالت جزیرهای، جداسازی ایمن از شبکه، تجهیزات کنترلی و در صورت نیاز باتری باید بهصورت مستقل طراحی شوند. صرف اضافه کردن باتری به هر اینورتر آنگرید، قابلیت برق پشتیبان ایجاد نمیکند.
انتخاب ظرفیت و برآورد تولید
انتخاب ظرفیت با بررسی مساحت مفید، سایهاندازی، جهت و شیب نصب، بار مصرفی، محدودیت انشعاب و بودجه آغاز میشود. ظرفیت نامی پنلها با انرژی تولیدی ماهانه یا سالانه متفاوت است؛ برآورد باید از داده تابش محل و مدل تلفات استفاده کند.
محاسبات اولیه با ابزارهایی مانند PVWatts یا مدلهای مهندسی مشابه امکانپذیر است، اما باید فرضیات دما، تلفات، سایه و مشخصات تبدیل DC به AC را نشان داد. نتایج اولیه بدون بازدید و طراحی تفصیلی نباید مبنای تعهد قطعی تولید قرار بگیرد.
اتصال الکتریکی، حفاظت و هماهنگی با شبکه
طراحی بخش الکتریکی باید ولتاژ و جریان مدارهای DC، کابل و اتصالات، اتصال زمین، کلیدزنی و حفاظت، تنظیمات اینورتر و هماهنگی با تابلوهای موجود را پوشش دهد. شرایط اتصال و نوع تجهیزات اندازهگیری به پروژه و الزامات بهرهبردار شبکه وابسته است.
بازرسی و آزمون مدارهای الکتریکی، تنظیمات حفاظتی و اتصال به شبکه باید توسط افراد واجدصلاحیت و بر اساس مدارک فنی و الزامات بهرهبردار انجام شود. هماهنگی عملکرد اینورتر و تجهیزات قطع، در ایمنی و قابلیت بهرهبرداری سامانه نقش اساسی دارد.
تحویل، تست و نگهداری
پیش از بهرهبرداری، انطباق نصب با نقشهها، صحت قطبیت و اتصالات، عملکرد حفاظتی و سامانه پایش و مدارک راهاندازی باید طبق دستورالعمل سازنده و طرح مصوب آزموده شود. ثبت وضعیت اولیه کمک میکند عملکرد آتی قابل مقایسه باشد.
پس از راهاندازی، مقایسه انرژی واقعی با پیشبینی تعدیلشده برای شرایط هوا، پایش خطاهای اینورتر، کنترل کابل و اتصالات و نگهداری متناسب با محیط اهمیت دارد. پایش بهتنهایی جای بازدید و تعمیر ایمن را نمیگیرد.
تفاوت با مستقل از شبکه و هیبریدی
سامانه مستقل از شبکه باید نیاز مصرف را بدون اتکا به شبکه تأمین کند و غالباً برای مدیریت دورههای نبود خورشید به ذخیرهسازی و راهبرد کنترل بار نیاز دارد. سامانه هیبریدی بسته به معماری میتواند ترکیبی از منابع و مسیرهای تأمین برق را مدیریت کند.
اصطلاح «هیبریدی» تضمینکننده برق اضطراری در همه مدلها نیست؛ قابلیت واقعی پشتیبانی بار باید از معماری، دیتاشیت و نقشه حفاظت تأیید شود.
چکلیست درخواست پیشنهاد از مجری
قبل از دریافت قیمت، نوع کاربری پروژه، مصرف و هدف بهرهبرداری، موقعیت و سطح مفید، محدودیت سازه و شبکه، استانداردهای موردنیاز و مسئولیت تهیه مجوزها را مشخص کنید. پیشنهاد فنی باید ظرفیت DC و AC، نوع تجهیزات، تلفات فرضی و دامنه نصب و تست را جداگانه اعلام کند.
در ارزیابی مشخصات سامانه، ظرفیت DC و AC، محدوده کاری اینورتر، حفاظت، سازگاری شبکه، شرایط بهرهبرداری و مدارک تحویل باید همزمان بررسی شوند. پایداری عملکرد در طول عمر سامانه به کیفیت طراحی، نصب و برنامه نگهداری وابسته است.