رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

LVRT و HVRT در اینورتر خورشیدی؛ تحمل افت و افزایش ولتاژ شبکه

LVRT و HVRT چه تفاوتی با Trip و Anti-Islanding دارند؟ پاسخ اینورتر به افت و افزایش ولتاژ و هماهنگی حفاظت شبکه را با مثال بررسی می‌کنیم.

بازدید: ۲ تاریخ انتشار: ۶ دقیقه مطالعه دقیقه

LVRT و HVRT چه وظیفه‌ای دارند؟

در نیروگاه خورشیدی متصل به شبکه، کیفیت عملکرد اینورتر فقط با راندمان تبدیل DC به AC سنجیده نمی‌شود. در هنگام خطای گذرا یا افت‌وخیز ولتاژ، خاموش‌شدن هم‌زمان تعداد زیادی اینورتر می‌تواند وضعیت شبکه را بدتر کند. قابلیت Low Voltage Ride-Through یا LVRT به اینورتر اجازه می‌دهد در بازه تعیین‌شده افت ولتاژ متصل بماند و رفتاری مطابق الزامات اتصال نشان دهد. High Voltage Ride-Through یا HVRT معادل این رفتار در افزایش ولتاژ است. این قابلیت‌ها با حفاظت اضافه‌ولتاژ، Anti-Islanding و قابلیت Grid-Forming یکسان نیستند.
وقتی ولتاژ از محدوده عادی خارج می‌شود، کنترلر باید میان سه تکلیف هماهنگی ایجاد کند: حفظ اتصال در ناحیه‌ای که شبکه خواسته است، محدودکردن جریان و حفاظت نیمه‌رساناها، و جداسازی در ناحیه‌ای که ادامه اتصال مجاز یا ایمن نیست. منحنی ولتاژ–زمان تعیین می‌کند هر حالت چه مدت مجاز است. هیچ عدد ثابت جهانی برای تمام شبکه‌ها و تمام اینورترها وجود ندارد.

تفاوت Ride-Through با Trip و Momentary Cessation

Trip یعنی تجهیز مطابق منطق حفاظتی از شبکه جدا شود و شرایط بازگشت آن تابع تنظیمات و ضوابط اتصال است. Momentary Cessation به کاهش موقت تزریق جریان یا توان در حالی اشاره دارد که واحد الزاماً از نظر کنتاکتور یا اتصال شبکه همانند Trip کامل جدا نشده است. Ride-Through نیز فقط «روشن‌ماندن» نیست؛ ممکن است شامل حفظ خروجی، تزریق جریان واکنشی یا رفتار مشخص در بازگشت ولتاژ باشد.
به همین دلیل در مطالعه شبکه باید مشخص شود در هر ناحیه ولتاژ، وضعیت اینورتر «تزریق ادامه‌دار»، «کاهش موقت جریان»، «قطع مجاز» یا «قطع الزامی» است. سازگاری یک دستگاه با استاندارد، بدون دانستن Performance Category، نسخه فریمور و پارامترهای فعال، قابل نتیجه‌گیری نیست.

استانداردها و حدود کاربرد آن‌ها

IEEE 1547-2018 برای منابع تولید پراکنده متصل به شبکه توزیع، دسته‌بندی‌های عملکرد غیرعادی I، II و III را تعریف می‌کند. انتخاب دسته و تنظیمات بهره‌برداری باید با اپراتور شبکه هماهنگ باشد. قواعد نیروگاه‌های بزرگ متصل به انتقال ممکن است از Grid Code متفاوتی پیروی کنند. استاندارد IEC 62116 درباره آزمون جلوگیری از جزیره‌ای‌شدن است و جایگزین سنجش LVRT نیست؛ IEC 61727 نیز جنبه‌های اتصال فتوولتائیک را پوشش می‌دهد و نباید نسخه یا دامنه آن‌ها را بدون تطبیق به همه پروژه‌ها تعمیم داد.
منحنی مجاز را باید از قرارداد اتصال، کد شبکه معتبر و نتایج مدل تأییدشده استخراج کرد؛ تنظیم دستی اینورتر بر اساس جدول‌های اینترنتی می‌تواند باعث ناهماهنگی حفاظت یا نقض الزامات بهره‌برداری شود. عدد حفاظتی و زمان عملکرد شبکه تنها از تنظیمات مصوب همان پروژه و مدارک فنی معتبر تعیین می‌شود.

از ولتاژ سه‌فاز تا اندازه‌گیری در PCC

ولتاژ محل تحویل انرژی یا Point of Common Coupling اهمیت زیادی دارد. خروجی ترمینال اینورتر، سمت فشارضعیف ترانس، سمت فشارمتوسط و نقطه PCC الزاماً افت یا افزایش ولتاژ یکسانی ندارند. امپدانس کابل، ترانس، جریان اتصال‌کوتاه و محل اندازه‌گیری می‌تواند باعث تفاوت در نتایج شود. در مطالعات سه‌فاز باید مولفه مثبت، منفی و صفر و رفتار در خطای نامتقارن را نیز بررسی کرد.
مقدار per-unit برابر نسبت ولتاژ واقعی به ولتاژ پایه تعریف‌شده است: Vpu = Vmeasured / Vbase. برای نمونه اگر ولتاژ خط‌به‌خط مبنا ۴۰۰ ولت باشد و مقدار اندازه‌گیری‌شده ۳۲۰ ولت باشد، Vpu برابر ۰٫۸ است. این فقط تبدیل واحد است؛ از این مثال نمی‌توان زمان مجاز عملکرد در افت ۲۰درصدی را تعیین کرد.

محدودیت جریان و اولویت کنترل در زمان خطا

مبدل الکترونیک قدرت برخلاف ژنراتور سنکرون نمی‌تواند چندین برابر جریان نامی را برای مدت طولانی تحمل کند. جریان مجموع برداری مؤلفه اکتیو و راکتیو به حد طراحی سخت‌افزار محدود است. در افت ولتاژ، حتی حفظ همان توان اکتیو به جریان بیشتری نیاز دارد؛ بنابراین کنترلر ممکن است توان اکتیو را کاهش دهد و طبق الزام شبکه به جریان واکنشی اولویت دهد. شکل پاسخ به ولتاژ با راهبرد PLL، اشباع جریان، فیلترها و حفاظت DC-link هم مرتبط است.
اینورتر Grid-Following برای هم‌زمانی معمولاً از ولتاژ شبکه و سازوکار ردیابی فاز استفاده می‌کند. در خطای عمیق یا نامتقارن، کیفیت تخمین فاز و توالی ولتاژ می‌تواند روی پایداری کنترل جریان اثر بگذارد. به همین سبب آزمون Ride-Through فقط سنجش ولتاژ خروجی در حالت پایدار نیست.

نمونه محاسبه مهندسی برای درک محدودیت توان

فرض کنید یک اینورتر سه‌فاز در شرایط عادی ۱۰۰ کیلووات را در سطح ۴۰۰ ولت خط‌به‌خط و ضریب توان واحد تحویل دهد. جریان تقریبی برابر P/(√3×V×PF) یعنی ۱۴۴ آمپر است. اگر ولتاژ به ۰٫۸ پریونیت کاهش یابد و کنترلر بخواهد بدون تغییر توان اکتیو و با همان ضریب توان کار کند، جریان نظری به حدود ۱۸۰ آمپر می‌رسد؛ یعنی ۲۵ درصد بیشتر. این محاسبه فقط برای حالت متعادل و ساده‌شده است و راهبرد واقعی اینورتر، مؤلفه واکنشی و ظرفیت جریان را لحاظ نمی‌کند.
در سامانه واقعی ممکن است محدودیت جریان اجازه چنین افزایشی ندهد. بنابراین قضاوت درباره موفقیت LVRT باید هم‌زمان منحنی ولتاژ، جریان سه فاز، توان اکتیو/راکتیو و رخدادهای محافظتی را تحلیل کند؛ عبارت «اینورتر هنگام خطا قطع نشد» به‌تنهایی کافی نیست.

طراحی آزمون و ثبت داده‌ها

یک سناریوی آزمون معتبر باید شامل ولتاژ قبل از رویداد، عمق و مدت افت یا افزایش ولتاژ، شیب برگشت، مقدار تولید اولیه، شرایط DC، تنظیمات Grid Code و زمان‌مهر دقیق باشد. در آزمایشگاه از شبیه‌ساز شبکه و تجهیزات اندازه‌گیری مناسب استفاده می‌شود؛ اعمال اختلال عمدی روی شبکه بهره‌برداری بدون مجوز و تجهیزات تخصصی خطرناک است.
در نتایج، شکل موج ولتاژ و جریان، توان لحظه‌ای، وضعیت PLL، محدودکننده جریان، آلارم‌ها، فرمان قطع و زمان بازگشت را ثبت می‌کنند. آزمون خطای سه‌فاز متقارن با خطای دو فاز یا تک‌فاز نتایج یکسانی ندارد؛ دامنه آزمون باید مطابق الزام تجهیز و پروژه انتخاب شود.

هماهنگی با حفاظت شبکه و ترانس

Ride-Through نباید باعث شود حفاظت‌های لازم از کار بیفتند. رله‌های اضافه و افت ولتاژ، فرکانس، اضافه‌جریان، زمین، حفاظت ترانس و کلید اتصال باید در مطالعه هماهنگی حفاظت لحاظ شوند. اگر رله اصلی پیش از پایان محدوده مورد انتظار Ride-Through فرمان قطع بدهد، صرف فعال‌بودن تنظیمات اینورتر مشکل را حل نمی‌کند. همچنین پس از رفع خطا، نرخ افزایش مجدد توان و زمان اتصال مجدد باید با اپراتور شبکه هماهنگ باشد.
برای پروژه‌هایی که چندین اینورتر پشت یک ترانس جمع شده‌اند، مطالعه رفتار تجمیعی اهمیت دارد. صدها اینورتر با تنظیمات نامتجانس می‌توانند پس از یک افت ولتاژ رفتار نوسانی یا وصل و قطع متوالی نشان دهند. مدل‌سازی EMT یا RMS باید بر اساس نوع خطا و سطح دقت مورد نیاز انتخاب شود.

جدول تفاوت مفاهیم

مفهوم هدف خروجی مورد توجه
LVRT تحمل افت ولتاژ در مدت تعیین‌شده تداوم اتصال و پاسخ جریان در افت
HVRT تحمل افزایش گذرای ولتاژ جلوگیری از قطع غیرضروری در افزایش
Anti-Islanding جلوگیری از تشکیل جزیره ناخواسته تشخیص و جداسازی مطابق الزامات
حفاظت اضافه‌جریان حفاظت سخت‌افزار و کابل محدودسازی یا قطع هنگام خطای خطرناک
Volt-VAR تنظیم توان راکتیو نسبت به ولتاژ در شرایط تعریف‌شده پشتیبانی تنظیم ولتاژ

چک‌لیست پذیرش فنی

  • کد شبکه، رده عملکرد و نسخه استاندارد برای پروژه مشخص باشد.
  • سازنده، دامنه اعتبار آزمون و نسخه نرم‌افزار/فریمور را اعلام کرده باشد.
  • نقاط اندازه‌گیری و مبنای ولتاژ بر حسب پریونیت مشخص باشند.
  • آزمون خطاهای متقارن و نامتقارن مطابق الزام پروژه ارزیابی شده باشد.
  • هماهنگی رله‌ها، قطع‌کننده اصلی و کنترلر نیروگاه بررسی شده باشد.
  • خروجی آزمون شامل شکل موج و زمان‌مهر، نه فقط گزارش PASS، باشد.
  • زمان و شیب بازگشت توان پس از بازیابی ولتاژ مشخص باشد.

نتیجه فنی

LVRT و HVRT بخشی از قابلیت تعامل نیروگاه با شبکه‌اند. طراحی موفق زمانی شکل می‌گیرد که منحنی ولتاژ–زمان، ظرفیت جریان مبدل، رفتار توان اکتیو و راکتیو، حفاظت‌های سایت و تنظیمات مصوب شبکه با یکدیگر سازگار باشند. نام استاندارد بدون گزارش آزمون و تنظیمات واقعی، برای نتیجه‌گیری درباره عملکرد یک اینورتر کافی نیست.

منابع

  1. IEEE 1547-2018 overview by NREL — NREL
  2. IEEE 1547 Resources for Power System Operators — National Laboratory of the Rockies

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.