رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

انتخاب ترانسفورماتور نیروگاه خورشیدی؛ ظرفیت نامی، تلفات بی‌باری و راندمان

ترانس نیروگاه باید براساس توان ظاهری، پروفایل بار روزانه، ضریب توان، جریان اتصال کوتاه و تلفات بی‌باری و بارداری انتخاب شود.

بازدید: ۶ تاریخ انتشار: ۵ دقیقه مطالعه دقیقه

خلاصه فنی

ترانس نیروگاه باید براساس توان ظاهری، پروفایل بار روزانه، ضریب توان، جریان اتصال کوتاه و تلفات بی‌باری و بارداری انتخاب شود.

چرا انتخاب ترانس در نیروگاه خورشیدی خاص است؟

ترانسفورماتور نیروگاه خورشیدی، ولتاژ خروجی AC اینورترها را به سطح مناسب شبکه جمع‌آوری یا نقطه اتصال تبدیل می‌کند. برخلاف بار ثابت صنعتی، تولید خورشیدی در شب نزدیک صفر و در طول روز متغیر است؛ بنابراین ترانس بخش قابل توجهی از زمان در بار جزئی یا بی‌باری قرار می‌گیرد. انتخاب فقط بر اساس حداکثر توان لحظه‌ای، هزینه انرژی تلف‌شده طی سال را نشان نمی‌دهد.
برای پروژه باید توان نامی، ولتاژ و گروه برداری، امپدانس، فرکانس، روش خنک‌کاری، شرایط محیط، محدوده دمایی، حفاظت و تلفات با یکدیگر سازگار باشند. مشخصات الزام‌آور در قرارداد اتصال و طرح تأییدشده تعیین می‌شود.

تفاوت kW، kVA و ضریب توان

توان اکتیو P با واحد کیلووات، توان راکتیو Q با واحد کیلووار و توان ظاهری S با واحد کیلوولت‌آمپر بیان می‌شود. در سامانه سه‌فاز متعادل رابطه S²=P²+Q² برقرار است. اگر ضریب توان کمتر از یک باشد، برای همان توان اکتیو به ظرفیت ظاهری بیشتری نیاز است.
مثلاً اگر اینورترها توان اکتیو ۹۰۰ کیلووات در ضریب توان ۰٫۹۵ تحویل دهند، توان ظاهری حدود ۹۴۷ کیلوولت‌آمپر است. این فقط بخشی از معیار انتخاب ترانس است؛ ظرفیت حرارتی، دما، اضافه‌بار مجاز، ضریب هم‌زمانی و برنامه کنترل Volt-VAR نیز اثر دارند.

تلفات بی‌باری یا هسته چیست؟

در ترانس برقدار، تلفات مغناطیسی هسته حتی در زمانی که جریان بار ناچیز است وجود دارد. این تلفات بیشتر به پدیده هیسترزیس و جریان‌های گردابی مربوط می‌شود. در مدل ساده، تلفات بی‌باری P0 برای ولتاژ و فرکانس نزدیک شرایط نامی تقریباً ثابت فرض می‌شود. این ویژگی برای نیروگاه خورشیدی مهم است، چون ترانس ممکن است در شب همچنان برقدار بماند.
خاموش‌کردن ترانس در شب همیشه تصمیم مجاز یا اقتصادی نیست؛ الزامات شبکه، حفاظت، تعداد مانور و شرایط راه‌اندازی باید بررسی شود. مقایسه محصول باید P0 تضمین‌شده سازنده را در نظر بگیرد.

تلفات بارداری یا سیم‌پیچ

تلفات بارداری عمدتاً از عبور جریان در سیم‌پیچ‌ها و مؤلفه‌های تلفات پراکنده ناشی می‌شود. در مدل تقریب مهندسی، مقدار آن با مربع نسبت بار افزایش می‌یابد: P_loss≈P0+Pk×(S/Sn)²، که Pk تلفات بارداری در شرایط مرجع و Sn توان نامی ترانس است. تصحیح دمای مقاومت سیم‌پیچ برای محاسبات دقیق ضروری است.
اگر ترانس ۱۰۰۰ کیلوولت‌آمپر در ۵۰٪ بار کار کند، سهم تقریبی تلفات بارداری یک‌چهارم تلفات بار نامی خواهد بود؛ اما تلفات بی‌باری تقریباً ثابت می‌ماند. همین تفاوت سبب می‌شود عملکرد واقعی با بازده نقطه نامی متفاوت باشد.

مثال محاسباتی انرژی تلف‌شده

برای نمونه فرضی، ترانس ۱۰۰۰ کیلوولت‌آمپر با تلفات بی‌باری ۱٫۲ کیلووات و تلفات بارداری نامی ۸ کیلووات را در نظر بگیریم. اگر در یک روز ۶ ساعت با بار ۷۵٪ و ۶ ساعت با بار ۴۰٪ کار کند و ۱۲ ساعت دیگر برقدار ولی بدون بار باشد، انرژی تلفات تقریبی روز برابر ۲۴×۱٫۲ + ۶×۸×۰٫۷۵² + ۶×۸×۰٫۴² = ۲۸٫۸+۲۷+۷٫۶۸ = ۶۳٫۴۸ کیلووات‌ساعت است.
این مثال فقط دو سطح بار و تلفات ثابت را فرض می‌کند. برای ارزیابی سالانه باید داده زمانی تولید و دمای بهره‌برداری، وضعیت برق‌دار بودن و مشخصات تضمین‌شده سازنده وارد شود.

چگونه دو پیشنهاد خرید را مقایسه کنیم؟

فرض کنید گزینه A تلفات بی‌باری پایین‌تر اما تلفات بارداری بیشتری دارد و گزینه B برعکس است. مقایسه فقط مقدار P0 یا Pk به تنهایی کافی نیست؛ باید مجموع انرژی تلف‌شده برای منحنی بار واقعی سالانه محاسبه و با قیمت انرژی یا ارزش تولید مقایسه شود. یک ترانس گران‌تر با تلفات کمتر ممکن است در افق پروژه توجیه داشته باشد.
همچنین هزینه تعمیر، گارانتی، تلفات ناشی از خاموشی، دسترس‌پذیری قطعات، الزامات نگهداری و احتمال توسعه ظرفیت باید در هزینه مالکیت کل وارد شوند.

امپدانس اتصال کوتاه و حفاظت

درصد امپدانس ترانس بر جریان اتصال کوتاه، افت ولتاژ و هماهنگی حفاظت اثر می‌گذارد. مقدار کمتر ممکن است جریان خطای بالاتری ایجاد کند و به تابلوها و کلیدهای قوی‌تری نیاز باشد؛ مقدار بیشتر ممکن است افت ولتاژ را تشدید کند. بنابراین انتخاب امپدانس یک مصالحه طراحی است و باید در مطالعه اتصال کوتاه و هماهنگی حفاظتی بررسی شود.
گروه برداری، نحوه زمین‌کردن نقطه نوترال، آرایش حفاظت دیفرانسیل یا اضافه‌جریان و الزامات شبکه در مدارک طرح درج می‌شوند؛ این‌ها با رتبه kVA به‌تنهایی تعیین نمی‌شوند.

شرایط محیط و روش خنک‌کاری

ارتفاع از سطح دریا، دمای محیط، تابش مستقیم، محدودیت تهویه، گردوغبار و خوردگی بر ظرفیت قابل استفاده و نگهداری ترانس اثر دارند. روش خنک‌کاری و کلاس دمایی باید با نیاز بهره‌برداری هماهنگ باشد. در ترانس‌های روغنی، موضوع روغن، نشت، حفاظت حریق و فاصله ایمنی نیز در طراحی محیط نصب مهم است.
در انتخاب ترانس خشک یا روغنی باید ملاحظات محل، دسترس‌پذیری فضا، استانداردهای ایمنی، تلفات و خدمات نگهداری بررسی شوند؛ هیچ‌یک برای همه نیروگاه‌ها برتری مطلق ندارد.

آزمون، پلاک و مدارک تحویل

پلاک باید توان نامی، ولتاژها، فرکانس، گروه برداری، امپدانس، شرایط خنک‌کاری و شناسه تجهیز را روشن کند. گزارش آزمون کارخانه شامل تلفات، نسبت تبدیل، مقاومت سیم‌پیچ، آزمون‌های عایقی و موارد متناسب با استاندارد خرید باشد. پیش از برق‌دار کردن، هماهنگی حفاظت و تست‌های سایت طبق دستور سازنده و ضوابط پروژه انجام شود.
داده‌های واقعی تلفات و دما در دوره بهره‌برداری می‌توانند در اصلاح مدل انرژی نیروگاه به‌کار روند. هرگونه اختلاف با مقادیر تضمین‌شده باید در پرونده تحویل فنی مستند گردد.

جمع‌بندی فنی

انتخاب ترانس نیروگاه خورشیدی فقط انتخاب عدد kVA نیست. تلفات بی‌باری در ساعات تولید صفر، تلفات بارداری وابسته به جریان، توان راکتیو، امپدانس و شرایط محیط، همگی بر تصمیم اثر دارند. محاسبه بر پایه پروفایل تولید و مدارک واقعی سازنده، انتخاب بهتری از اتکا به ظرفیت نامی به‌تنهایی ارائه می‌دهد.

منابع

  1. U.S. DOE Energy Conservation Standards for Distribution Transformers — U.S. DOE
  2. DOE Fundamentals Handbook Electrical Science Volume 4 – Transformers — U.S. DOE
  3. IEC 60076-1:2011 – Power transformers – General — IEC

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.