رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

اثر فتوولتائیک چگونه برق تولید می‌کند؟ از فوتون تا جریان DC

اثر فتوولتائیک را از جذب فوتون در نیمه‌رسانا تا جداسازی بار، جریان DC، منحنی I–V و عوامل اصلی راندمان سلول خورشیدی بررسی می‌کنیم.

بازدید: ۳۰ تاریخ انتشار: ۴ دقیقه مطالعه دقیقه

چک‌لیست کاربردی برای تصمیم یا اجرای پروژه

پیش از استفاده از نکات مقاله «اثر فتوولتائیک چگونه برق تولید می‌کند؟ از فوتون تا جریان DC»، شرایط محل، محدودیت تجهیزات و داده‌های اندازه‌گیری را از حدس و نمونه‌های آموزشی جدا کنید. موارد زیر باید در گزارش بررسی یا استعلام مجری قابل ردیابی باشند.
  • موضوع «اثر فتوولتائیک در یک جمله» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «از فوتون تا جریان DC؛ زنجیره اتفاق‌ها» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «سلول، ماژول و آرایه چه تفاوتی دارند؟» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «چرا همه انرژی نور به برق تبدیل نمی‌شود؟» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.

پرسش‌های پرتکرار هنگام استفاده از این مقاله

در «اثر فتوولتائیک در یک جمله» هنگام بررسی اثر فتوولتائیک چگونه برق تولید می‌کند؟ از فوتون تا جریان DC به چه موضوعی توجه کنیم؟

یک سلول PV از ماده‌ای نیمه‌رسانا استفاده می‌کند که رفتار الکتریکی آن بین عایق و رسانای فلزی قرار می‌گیرد. فوتونِ با انرژی کافی می‌تواند الکترون را به حالت انرژی بالاتر ببرد و یک جفت الکترون–حفره ایجاد کند. صرف ایجاد این جفت کافی نیست؛ اگر الکترون و حفره دوباره به هم برسند، انرژی بدون تولید جریان مفید تلف می‌شود. بنابراین معماری سلول باید…

سلول، ماژول و آرایه چه تفاوتی دارند؟

یک سلول به‌تنهایی توان و ولتاژ محدودی دارد. سازندگان چندین سلول را در یک ماژول به هم متصل و در برابر رطوبت، ضربه و محیط بیرون محافظت می‌کنند. سپس ماژول‌ها در رشته‌ها و آرایه‌ها ترکیب می‌شوند تا ولتاژ و جریان مناسب اینورتر و طراحی سیستم حاصل شود. بنابراین عبارت «پنل برق تولید می‌کند» درست است، اما از دید مهندسی این تولید نتیجه همکاری…

چرا همه انرژی نور به برق تبدیل نمی‌شود؟

بازده تبدیل نسبت توان الکتریکی خروجی به توان تابشی ورودی است. بخشی از نور بازتاب می‌شود، بخشی انرژی مناسب برای ایجاد حامل مفید ندارد و بخشی از انرژی فوتون نیز به گرما تبدیل می‌شود. علاوه بر این، بازترکیب حامل‌ها و مقاومت‌های سری و تماسی از توان قابل برداشت کم می‌کنند. به همین دلیل بهبود بافت سطح، پوشش ضدبازتاب، کیفیت ماده، پاسیو‌سازی سطح…

  • سلول فتوولتائیک با جذب فوتون، حامل‌های بار متحرک ایجاد می‌کند؛ میدان داخلی پیوند نیمه‌رسانا بارها را از هم جدا می‌کند و کنتاکت‌ها جریان DC را جمع می‌کنند.
  • توان خروجی فقط به «آفتابی بودن» وابسته نیست؛ شدت و طیف تابش، دمای سلول، بازترکیب حامل‌ها، بازتاب نور و مقاومت‌های الکتریکی هم مؤثرند.
  • سلول‌ها برای رسیدن به ولتاژ و توان کاربردی به‌صورت سری/موازی در ماژول و آرایه ترکیب می‌شوند.
  • اینورتر اثر فتوولتائیک را ایجاد نمی‌کند؛ برق DC تولیدشده را مدیریت و برای مصرف یا شبکه به AC تبدیل می‌کند.
اثر فتوولتائیک همان حلقه‌ای است که میان نور خورشید و جریان الکتریکی قرار می‌گیرد. وقتی نور به یک سلول خورشیدی می‌رسد، بخشی از فوتون‌ها در ماده نیمه‌رسانا جذب می‌شوند و انرژی خود را به الکترون‌ها می‌دهند. اگر طراحی سلول بتواند بارهای ایجادشده را پیش از بازترکیب از هم جدا و جمع‌آوری کند، در مدار خارجی جریان مستقیم یا DC خواهیم داشت. این توضیح ساده، پایه فهم تقریباً تمام سامانه‌های PV است.

اثر فتوولتائیک در یک جمله

یک سلول PV از ماده‌ای نیمه‌رسانا استفاده می‌کند که رفتار الکتریکی آن بین عایق و رسانای فلزی قرار می‌گیرد. فوتونِ با انرژی کافی می‌تواند الکترون را به حالت انرژی بالاتر ببرد و یک جفت الکترون–حفره ایجاد کند. صرف ایجاد این جفت کافی نیست؛ اگر الکترون و حفره دوباره به هم برسند، انرژی بدون تولید جریان مفید تلف می‌شود. بنابراین معماری سلول باید آن‌ها را به دو جهت متفاوت هدایت کند.
در سلول‌های سیلیکونی متداول، ناحیه‌های نوع n و p و پیوند میان آن‌ها یک میدان الکتریکی داخلی ایجاد می‌کنند. این میدان به جداسازی حامل‌های بار کمک می‌کند. کنتاکت‌های فلزی در دو سوی سلول سپس بارها را جمع می‌کنند. وقتی مدار بسته باشد، الکترون‌ها از مسیر خارجی عبور می‌کنند و می‌توانند روی یک بار الکتریکی کار انجام دهند.

از فوتون تا جریان DC؛ زنجیره اتفاق‌ها

  1. ۱) فوتون به سطح سلول می‌رسد؛ بخشی بازتاب می‌شود و بخشی وارد ساختار می‌شود.
  2. ۲) فوتونِ قابل جذب، انرژی خود را به نیمه‌رسانا منتقل می‌کند و حامل‌های بار ایجاد می‌شوند.
  3. ۳) میدان داخلی سلول، الکترون و حفره را در جهت‌های متفاوت سوق می‌دهد و احتمال بازترکیب را کاهش می‌دهد.
  4. ۴) کنتاکت‌های فلزی بار را جمع می‌کنند؛ با بسته‌شدن مدار، جریان DC برقرار می‌شود.
  5. ۵) نقطه کار واقعی سلول با ولتاژ و جریان مشخص تعریف می‌شود؛ بیشترین حاصل‌ضرب V×I همان ناحیه بیشینه توان است.

سلول، ماژول و آرایه چه تفاوتی دارند؟

یک سلول به‌تنهایی توان و ولتاژ محدودی دارد. سازندگان چندین سلول را در یک ماژول به هم متصل و در برابر رطوبت، ضربه و محیط بیرون محافظت می‌کنند. سپس ماژول‌ها در رشته‌ها و آرایه‌ها ترکیب می‌شوند تا ولتاژ و جریان مناسب اینورتر و طراحی سیستم حاصل شود. بنابراین عبارت «پنل برق تولید می‌کند» درست است، اما از دید مهندسی این تولید نتیجه همکاری تعداد زیادی سلول و اتصالات داخلی آن‌هاست.

چرا همه انرژی نور به برق تبدیل نمی‌شود؟

بازده تبدیل نسبت توان الکتریکی خروجی به توان تابشی ورودی است. بخشی از نور بازتاب می‌شود، بخشی انرژی مناسب برای ایجاد حامل مفید ندارد و بخشی از انرژی فوتون نیز به گرما تبدیل می‌شود. علاوه بر این، بازترکیب حامل‌ها و مقاومت‌های سری و تماسی از توان قابل برداشت کم می‌کنند. به همین دلیل بهبود بافت سطح، پوشش ضدبازتاب، کیفیت ماده، پاسیو‌سازی سطح و طراحی کنتاکت‌ها مستقیماً روی راندمان اثر می‌گذارد.
  • تابش بیشتر معمولاً جریان قابل تولید را افزایش می‌دهد.
  • افزایش دمای سلول معمولاً ولتاژ و در نتیجه توان بیشینه ماژول سیلیکونی را کاهش می‌دهد.
  • سایه و آلودگی نه‌فقط مقدار نور، بلکه یکنواختی جریان بین سلول‌ها و ماژول‌ها را تغییر می‌دهند.
  • طیف نور مهم است؛ فوتون‌ها انرژی‌های متفاوتی دارند و همه آن‌ها به یک اندازه در سیلیکون قابل استفاده نیستند.
  • تلفات نوری، بازترکیب و مقاومت الکتریکی تعیین می‌کنند چه سهمی از انرژی جذب‌شده واقعاً به مدار خارجی برسد.

Voc، Isc و نقطه بیشینه توان چه می‌گویند؟

در منحنی جریان–ولتاژ، Voc ولتاژ مدار باز است؛ یعنی وقتی جریان خارجی تقریباً صفر است. Isc جریان اتصال کوتاه است؛ یعنی وقتی ولتاژ پایانه تقریباً صفر است. هیچ‌کدام به‌تنهایی نقطه کار مطلوب نیستند، زیرا توان برابر V×I است. سامانه باید نزدیک نقطه‌ای کار کند که حاصل‌ضرب ولتاژ و جریان بیشینه است؛ همان MPP که در مقاله MPPT این Batch به‌طور جداگانه بررسی شده است.

اینورتر کجای داستان قرار می‌گیرد؟

سلول و ماژول برق DC تولید می‌کنند. اینورتر ضمن رعایت محدودیت‌های ولتاژ و جریان ورودی، نقطه کار آرایه را مدیریت می‌کند و توان DC را به AC متناسب با بار یا شبکه تبدیل می‌کند. در یک سامانه متصل به شبکه، اینورتر همچنین وظایف حفاظتی و کنترلی دارد. برای تصویر کلی‌تر سامانه، راهنمای «انرژی خورشیدی چگونه کار می‌کند؟» مسیر عملی اجزای سیستم را توضیح می‌دهد.

جمع‌بندی

اثر فتوولتائیک «تبدیل مستقیم نور به برق» است، اما این عبارت کوتاه چند فرایند را پنهان می‌کند: جذب فوتون، ایجاد حامل، جداسازی بار، انتقال در نیمه‌رسانا و جمع‌آوری در کنتاکت‌ها. فهم همین زنجیره کمک می‌کند موضوعاتی مثل راندمان، دما، سایه، فناوری سلول و MPPT را منطقی‌تر تحلیل کنیم؛ زیرا هر فناوری عملاً تلاش می‌کند یکی از همین تلفات را کم کند یا جمع‌آوری بار را بهتر انجام دهد.

منابع

  1. Solar Photovoltaic Cell Basics — U.S. Department of Energy
  2. PV Cells 101: A Primer on the Solar Photovoltaic Cell — U.S. Department of Energy
  3. Solar Photovoltaic Performance and Efficiency Basics — U.S. Department of Energy

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.