رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

Irradiance، Irradiation و Peak Sun Hours چه تفاوتی دارند؟

تفاوت شدت تابش و انرژی تابشی را با مفاهیم GHI، DNI، DHI، تابش روی صفحه پنل و Peak Sun Hours به‌صورت مهندسی و کاربردی توضیح می‌دهیم.

بازدید: ۴۴ تاریخ انتشار: ۴ دقیقه مطالعه دقیقه

چک‌لیست کاربردی برای تصمیم یا اجرای پروژه

پیش از استفاده از نکات مقاله «Irradiance، Irradiation و Peak Sun Hours چه تفاوتی دارند؟»، شرایط محل، محدودیت تجهیزات و داده‌های اندازه‌گیری را از حدس و نمونه‌های آموزشی جدا کنید. موارد زیر باید در گزارش بررسی یا استعلام مجری قابل ردیابی باشند.
  • موضوع «Irradiance و Irradiation؛ تفاوت واحدها» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «DNI چیست؟» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «DHI چیست؟» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.
  • موضوع «GHI چیست؟» را با وضعیت و داده‌های پروژه موردنظر تطبیق دهید؛ نتیجه را ثبت و با گزینه جایگزین مقایسه کنید.

پرسش‌های پرتکرار هنگام استفاده از این مقاله

در «Irradiance و Irradiation؛ تفاوت واحدها» هنگام بررسی Irradiance، Irradiation و Peak Sun Hours چه تفاوتی دارند؟ به چه موضوعی توجه کنیم؟

Irradiance مانند «توان» است: نرخ رسیدن انرژی به هر مترمربع در همان لحظه. Irradiation مانند «انرژی» است: انتگرال Irradiance در طول زمان. این تفاوت همان رابطه kW و kWh در برق است. اگر واحدها را کنترل کنید، بسیاری اشتباه‌های سایزینگ قبل از محاسبه آشکار می‌شوند.

DNI چیست؟

Direct Normal Irradiance شدت بخش مستقیم نور خورشید روی سطحی است که عمود بر پرتو خورشید قرار دارد. DNI برای فناوری‌های متمرکزکننده حیاتی است و در مدل PV نیز برای تبدیل تابش به صفحه پنل استفاده می‌شود. اگر ابر جلوی قرص خورشید را بگیرد، DNI می‌تواند شدیداً افت کند حتی اگر آسمان هنوز روشن باشد.

DHI چیست؟

Diffuse Horizontal Irradiance بخش پخشیده‌ای است که از آسمان—به‌جز پرتو مستقیم قرص خورشید—به سطح افقی می‌رسد. مولکول‌های هوا، ابر، ذرات و بخار آب نور را پراکنده می‌کنند. در روز ابری ممکن است سهم diffuse نسبت به تابش کل بسیار بیشتر شود.

  • Irradiance توان تابشی لحظه‌ای روی سطح است و معمولاً با W/m² بیان می‌شود؛ Irradiation انرژی تجمعی در یک بازه زمانی است و معمولاً kWh/m² دارد.
  • GHI، DNI و DHI سه کمیت متفاوت‌اند و برای کاربردهای مختلف استفاده می‌شوند؛ هیچ‌کدام به‌تنهایی «تابش روی پنل شیبدار» نیستند.
  • Peak Sun Hours یک روش معادل‌سازی انرژی روزانه است؛ مثلاً ۵ kWh/m²/day معادل حدود ۵ ساعت تابش ۱ kW/m² است، نه اینکه خورشید دقیقاً ۵ ساعت ثابت بتابد.
  • برای پیش‌بینی PV باید تابش روی صفحه آرایه (POA) از داده خورشیدی و هندسه پنل محاسبه شود.
بخش بزرگی از خطاهای اولیه در محاسبات خورشیدی از قاطی‌کردن توان و انرژی شروع می‌شود. وقتی سنسور در یک لحظه ۸۰۰ W/m² می‌بیند، درباره شدت لحظه‌ای حرف می‌زنیم. وقتی همین تابش را در طول ساعت‌ها جمع می‌کنیم و مثلاً به ۵٫۲ kWh/m²/day می‌رسیم، درباره انرژی تابشی روزانه صحبت می‌کنیم.

Irradiance و Irradiation؛ تفاوت واحدها

Irradiance مانند «توان» است: نرخ رسیدن انرژی به هر مترمربع در همان لحظه. Irradiation مانند «انرژی» است: انتگرال Irradiance در طول زمان. این تفاوت همان رابطه kW و kWh در برق است. اگر واحدها را کنترل کنید، بسیاری اشتباه‌های سایزینگ قبل از محاسبه آشکار می‌شوند.

DNI چیست؟

Direct Normal Irradiance شدت بخش مستقیم نور خورشید روی سطحی است که عمود بر پرتو خورشید قرار دارد. DNI برای فناوری‌های متمرکزکننده حیاتی است و در مدل PV نیز برای تبدیل تابش به صفحه پنل استفاده می‌شود. اگر ابر جلوی قرص خورشید را بگیرد، DNI می‌تواند شدیداً افت کند حتی اگر آسمان هنوز روشن باشد.

DHI چیست؟

Diffuse Horizontal Irradiance بخش پخشیده‌ای است که از آسمان—به‌جز پرتو مستقیم قرص خورشید—به سطح افقی می‌رسد. مولکول‌های هوا، ابر، ذرات و بخار آب نور را پراکنده می‌کنند. در روز ابری ممکن است سهم diffuse نسبت به تابش کل بسیار بیشتر شود.

GHI چیست؟

Global Horizontal Irradiance کل تابش دریافتی سطح افقی است و از مؤلفه پخشیده به‌علاوه مؤلفه افقی‌شده پرتو مستقیم تشکیل می‌شود. به زبان ریاضی، GHI از DHI و DNI با درنظرگرفتن زاویه خورشید به سطح افقی مرتبط می‌شود. نقشه‌های منبع خورشیدی اغلب GHI را به‌صورت میانگین انرژی روزانه یا سالانه نمایش می‌دهند.

Peak Sun Hours یعنی چه؟

Peak Sun Hours یا PSH روش ساده‌ای برای بیان انرژی روزانه است. اگر انرژی خورشیدی روی سطح برابر ۵ kWh/m²/day باشد، می‌توان گفت معادل ۵ ساعت با شدت ثابت ۱ kW/m² است. در واقعیت شدت از صبح تا ظهر بالا می‌رود و دوباره کم می‌شود؛ PSH فقط مساحت زیر منحنی را به یک مستطیل معادل تبدیل می‌کند.

چرا GHI همان تابش روی پنل نیست؟

پنل معمولاً افقی نیست. مدل انرژی باید موقعیت خورشید، tilt و azimuth، DNI، DHI، بازتاب زمین و اثر سایه را به Plane of Array Irradiance یا POA تبدیل کند. بنابراین استفاده مستقیم از GHI برای تخمین دقیق تولید پنل شیبدار کافی نیست؛ GHI ورودی منبع است، نه خروجی هندسی نهایی.

داده منبع خورشیدی را چگونه بخوانیم؟

  • واحد را بررسی کنید: W/m² لحظه‌ای است یا kWh/m² در روز/ماه/سال؟
  • نوع تابش را مشخص کنید: GHI، DNI، DHI یا POA؟
  • دوره داده را ببینید: یک سال خاص، TMY یا میانگین چندساله؟
  • وضوح زمانی مهم است؛ داده ماهانه برای طراحی اولیه کافی است اما سایه، clipping و ذخیره‌سازی ممکن است داده ساعتی بخواهند.
  • منبع داده و عدم قطعیت آن را ثبت کنید؛ داده ماهواره‌ای، ایستگاه زمینی و مدل‌ها محدودیت‌های متفاوت دارند.
پایگاه NSRDB نمونه‌ای از مجموعه داده‌ای است که GHI، DNI، DHI و متغیرهای هواشناسی را با وضوح زمانی ارائه می‌کند. برای ارزیابی یک سایت ایرانی نیز باید از منبع خورشیدی معتبر پوشش‌دهنده همان مختصات استفاده شود؛ کیفیت داده بخشی از کیفیت طراحی است.
برای تبدیل این مفاهیم به تصمیم سایت، راهنمای ارزیابی محل نصب و برای تصویر کلی فرآیند تولید راهنمای انرژی خورشیدی چگونه کار می‌کند را ببینید.

جمع‌بندی

Irradiance نرخ لحظه‌ای تابش و Irradiation انرژی تجمعی است. GHI کل تابش روی افق، DNI بخش مستقیم روی سطح عمود بر خورشید و DHI بخش پخشیده روی افق را توصیف می‌کنند. Peak Sun Hours نیز یک معادل انرژی است. وقتی این چهار مفهوم جدا شوند، خواندن نقشه‌های خورشیدی و محاسبات تولید بسیار روشن‌تر می‌شود.

منابع

  1. Solar Radiation Basics — U.S. Department of Energy
  2. National Solar Radiation Database — Data Downloads — NREL
  3. Solar Resource Maps and Data — NREL

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.