رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

آزمون الکترولومینسانس EL پنل خورشیدی؛ شناسایی میکروترک‌ها و آسیب سلول

تصویربرداری EL با تزریق جریان و ثبت تابش نزدیک‌مادون‌قرمز، ترک و نواحی غیرفعال سلول خورشیدی را آشکار می‌کند. روش تفسیر و محدودیت‌ها بررسی می‌شود.

بازدید: ۶ تاریخ انتشار: ۵ دقیقه مطالعه دقیقه

خلاصه فنی

تصویربرداری EL با تزریق جریان و ثبت تابش نزدیک‌مادون‌قرمز، ترک و نواحی غیرفعال سلول خورشیدی را آشکار می‌کند. روش تفسیر و محدودیت‌ها بررسی می‌شود.

الکترولومینسانس چیست؟

سلول فتوولتائیک در کار عادی نور را جذب و به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند. در وضعیت مناسب آزمایشگاهی، با اعمال جریان مستقیمِ کنترل‌شده می‌توان باعث نشر تابش ضعیف نزدیک به مادون قرمز از سلول شد. دوربین حساس به این طول موج، الگوی روشنایی را ثبت می‌کند. این روش EL یا Electroluminescence نام دارد و برای مشاهده عیوبی به کار می‌رود که با چشم در نور مرئی مشخص نیستند.
در تصاویر EL، یکنواختی روشنایی سلول‌ها، نواحی تیره، خطوط ترک و اختلال در پیوستگی الکتریکی بررسی می‌شود. شدت روشنایی به جریان تزریق‌شده، نوع سلول، دما و تنظیمات دوربین وابسته است؛ بنابراین یک تصویر بدون شرایط آزمون، معیار مطلق کیفیت نیست.

میکروترک چگونه در تصویر ظاهر می‌شود؟

ترک‌های ریز در ویفر سیلیکونی ممکن است مسیر جمع‌آوری حامل‌های الکتریکی را محدود کنند. بعضی ترک‌ها به صورت خط‌های تیره باریک دیده می‌شوند و برخی نواحی جداشده سلول را تقریباً خاموش نشان می‌دهند. هر خط تیره الزاماً ترک فعال و مؤثر بر تولید نیست؛ باس‌بار، انگشت‌های فلزی، الگوی فناوری سلول و شرایط تصویربرداری نیز خطوط و سایه‌های ساختاری می‌سازند.
تفسیر باید نوع فناوری، هندسه سلول و تصاویر مرجع همان محصول را لحاظ کند. تشخیص اقتصادی آسیب وابسته به ارتباط الگوی نقص با عملکرد الکتریکی و پیشرفت آن در طول زمان است.

تفاوت EL با ترموگرافی مادون‌قرمز

ترموگرافی IR معمولاً توزیع دمای سطح پنل را هنگام کار و تابش خورشید بررسی می‌کند و به شناسایی نقاط داغ و برخی اتصالات معیوب کمک می‌کند. EL از نشر نوری سلولِ تحریک‌شده استفاده می‌کند و به ترک‌های ظریف و نواحی غیر‌فعال حساس است. این دو روش مکمل‌اند، نه جایگزین کامل یکدیگر.
برای مثال، میکروترکی که هنوز منجر به افزایش دمای محسوس نشده می‌تواند در EL آشکار باشد. در مقابل مشکل اتصال یا دیود بای‌پس ممکن است در ترموگرافی تحت بار مناسب قابل مشاهده باشد. تصمیم پذیرش باید با آزمون I–V و بازرسی ظاهری تکمیل شود.

آزمون کارخانه‌ای، هنگام تحویل و در محل

تولیدکنندگان ممکن است در چند مرحله خطوط تولید از EL برای غربالگری ترک‌ها و عیوب سلولی استفاده کنند. پس از حمل‌ونقل، مقایسه تصویر پیش از ارسال و پس از تحویل می‌تواند شواهد آسیب احتمالی حمل را فراهم سازد. در نیروگاه، شرایط دسترسی، ایمنی تحریک الکتریکی و حذف نور محیط اجرای آزمون را دشوارتر می‌کند و به تجهیزات تخصصی نیاز است.
شرایط ثبت شامل جریان و ولتاژ اعمالی، دمای پنل، مدل دوربین، نور محیط، زمان نوردهی و تنظیمات پردازش تصویر است. بدون این اطلاعات، مقایسه دو عکس از دو روز متفاوت ممکن است گمراه‌کننده باشد.

چگونه تصویر را تحلیل کنیم؟

نخست شبکه سلول‌ها و وضعیت روشنایی کلی ماژول را با تصویر مرجع مقایسه کنید. نواحی تیره بزرگ ممکن است به قطعی مسیر یا اتصال آسیب‌دیده مربوط باشند. ترک‌های منشعب نزدیک گوشه سلول با خطوط منظم کارخانه‌ای تفاوت دارند، اما طبقه‌بندی قطعی بدون شناخت فناوری و هندسه محصول خطرناک است. وجود گردوغبار روی لنز، فوکوس نامناسب یا حرکت دوربین می‌تواند شبه‌عیب ایجاد کند.
نقشه عیب باید شماره ردیف و ستون سلول، سمت مشاهده، شرایط آزمایش و شدت تقریبی اثر را ثبت کند تا در بازدید بعدی امکان مقایسه وجود داشته باشد.

آیا وجود ترک به معنی رد خودکار پنل است؟

خیر. معیار پذیرش به قرارداد خرید، استاندارد آزمون، سیاست کنترل کیفیت و میزان تأثیر بر توان و قابلیت اطمینان بستگی دارد. بعضی ترک‌ها از نظر الکتریکی غیر‌فعال‌اند و بعضی ممکن است در چرخه دمایی و بار مکانیکی رشد کنند. تفسیر تصویر به تنهایی نمی‌تواند کاهش توان سالانه یا زمان شکست را با دقت تضمین کند.
برای دعاوی گارانتی لازم است مدارک پیش و پس از حمل، سریال پنل، گزارش تست I–V و استاندارد قراردادی مرتبط کنار هم باشند.

نمونه تحلیل سناریوی حمل‌ونقل

فرض کنید ۲۰ ماژول پس از جابه‌جایی تصادفی انتخاب و EL شوند. اگر در پنج ماژول الگوی جدید ترک دیده شود، نسبت مشاهده‌شده در نمونه ۲۵٪ است، نه لزوماً نرخ خرابی کل محموله. روش نمونه‌گیری، اندازه محموله، حساسیت تشخیص و شرایط انتخاب نمونه برای تعمیم آماری مهم‌اند.
این مثال صرفاً مفهوم نمونه‌گیری را نشان می‌دهد. اگر هدف پذیرش محموله باشد، طرح نمونه‌برداری و معیار رد باید پیش از آزمون در قرارداد تعیین شده باشد؛ تغییر قواعد پس از مشاهده نتایج می‌تواند تصمیم را جانبدارانه کند.

چرا کیفیت دوربین و تنظیمات مهم است؟

حساسیت طیفی دوربین، فیلتر اپتیکی، نوردهی، زاویه دید و حذف نور مزاحم، نسبت سیگنال به نویز تصویر را تعیین می‌کنند. اگر همه سلول‌ها تیره افتاده‌اند، شاید توان تحریک کافی نبوده یا تنظیمات ثبت مناسب نیست. اگر بخشی از تصویر تار است، ممکن است مشکل فوکوس و هندسه قاب باشد نه پنل.
پیش از رتبه‌بندی ماژول‌ها باید روش تصویربرداری و الگوریتم پردازش در سطح پروژه یکسان شود؛ افزایش خودکار کنتراست می‌تواند برداشت غلط از شدت نقص ایجاد کند.

چک‌لیست گزارش EL معتبر

نام و سریال ماژول، محل نصب یا بسته‌بندی، تاریخ، مشخصات دوربین، ولتاژ و جریان تحریک، دما، شرایط نور، تصویر اصلی خام، نسخه پردازش‌شده، موقعیت عیوب و نتیجه آزمون تکمیلی ثبت شود. تصویر خام باید برای بازبینی مستقل حفظ شود و برچسب‌گذاری ترک و ناحیه غیرفعال قابل ردیابی باشد.
گزارش حرفه‌ای، خطای مشاهده، محدودیت روش و تفاوت میان «نقص مشاهده‌شده» با «افت توان اندازه‌گیری‌شده» را مشخص می‌کند.

جمع‌بندی فنی

EL یکی از ابزارهای قدرتمند کنترل کیفیت ماژول است و عیوبی مانند میکروترک را آشکار می‌کند، ولی حکم قطعی درباره افت توان یا گارانتی نیست. تصمیم درست با ترکیب تصویر استاندارد، آزمون عملکرد و تاریخچه جابه‌جایی و بهره‌برداری گرفته می‌شود.

منابع

  1. Review on IR and EL Imaging for PV Field Applications — IEA PVPS
  2. Review on IR and EL imaging – technical report — IEA PVPS
  3. IEC 61215-2:2021 – PV module test procedures — IEC

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.