رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

اندازه‌گیری دقیق تابش در نیروگاه خورشیدی؛ پیرانومتر، Reference Cell و کالیبراسیون

راهنمای فنی سنجش GHI و POA با پیرانومتر و سلول مرجع، خطاهای نصب، اثر کثیفی و الزامات کنترل کیفیت داده مطابق IEC 61724-1.

بازدید: ۶ تاریخ انتشار: ۵ دقیقه مطالعه دقیقه

خلاصه فنی

راهنمای فنی سنجش GHI و POA با پیرانومتر و سلول مرجع، خطاهای نصب، اثر کثیفی و الزامات کنترل کیفیت داده مطابق IEC 61724-1.

چرا اندازه‌گیری تابش مبنای ارزیابی تولید است؟

انرژی تولیدی نیروگاه به میزان تابش رسیده به صفحه پنل، دمای سلول، سایه، وضعیت تجهیزات و محدودیت‌های شبکه وابسته است. بدون سنجش معتبر تابش نمی‌توان دانست کاهش تولید ناشی از هوای کم‌نور بوده یا نقص در آرایه و اینورتر. داده تابش در محاسبه شاخص عملکرد، تحلیل افت تولید، ارزیابی قرارداد بهره‌برداری و تشخیص آلودگی استفاده می‌شود.
اگر سنسور تابش کثیف یا کج نصب شده باشد، ممکن است با ثبت عدد کمتر از واقع، گزارش عملکرد نیروگاه به‌اشتباه بهتر دیده شود. بنابراین کیفیت سنسور و نگهداری آن باید مستقل از کیفیت اینورتر کنترل شود.

تفاوت GHI، POA، DNI و DHI

GHI شدت تابش کل روی صفحه افقی است؛ DHI جزء پراکنده روی سطح افقی و DNI تابش مستقیم در راستای پرتو خورشید را نشان می‌دهد. POA تابش دریافتی روی صفحه مایل آرایه است. برای مقایسه تولید آرایه ثابت یا ردیاب، اندازه‌گیری POA با هندسه متناظر پنل معمولاً به وضعیت واقعی تولید نزدیک‌تر است.
مقایسه مستقیم مقدار GHI با تولید رشته مایل بدون تبدیل هندسی می‌تواند به تفسیر اشتباه منجر شود. در نیروگاه ردیاب، جهت صفحه در طول روز تغییر می‌کند و طراحی سنجش تابش به راهکار متناسب با ردیابی نیاز دارد.

پیرانومتر چگونه کار می‌کند؟

پیرانومتر متداول ترموپایل، انرژی تابشی را از طریق گنبد نوری دریافت و اختلاف دما را به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کند. نوع حسگر، پاسخ طیفی، پایداری، زاویه تابش، کالیبراسیون و شرایط محیطی بر کیفیت اندازه‌گیری اثر می‌گذارند. پیرانومتر معمولاً برای پایش تابش پهن‌باند مناسب است، ولی الزاماً پاسخ طیفی یکسانی با پنل سیلیکونی ندارد.
محل نصب باید سایه‌اندازی دکل‌ها، درختان و تجهیزات را به حداقل برساند. تراز سطح، شرایط تهویه، کابل‌کشی و تمیزی گنبد باید طبق دستور سازنده کنترل شوند.

سلول مرجع یا Reference Cell چیست؟

سلول مرجع فتوولتائیک حسگری است که پاسخ الکتریکی آن به تابش را با یک سلول دارای مشخصات و کالیبراسیون معلوم می‌سنجد. مزیت آن شباهت پاسخ طیفی به فناوری ماژول مرجع است. با این حال خروجی آن از دمای سلول، شرایط زاویه تابش، آلودگی سطح و روش کالیبراسیون اثر می‌پذیرد.
سلول مرجع و پیرانومتر معادل کامل نیستند. انتخاب باید بر اساس هدف پایش، کلاس اندازه‌گیری، هزینه نگهداری و قابلیت ردیابی کالیبراسیون انجام شود. در بعضی سایت‌ها استفاده هم‌زمان، امکان مقایسه و تشخیص رانش سنسور را فراهم می‌کند.

قواعد نصب حسگر روی صفحه آرایه

برای سنجش POA در آرایه ثابت، سطح سنسور باید با زاویه و جهت صفحه پنل متناظر باشد. اختلاف کوچک زاویه می‌تواند در ساعات نزدیک طلوع یا غروب خطای بیشتری ایجاد کند. سنسور نباید زیر سایه قاب، لبه پنل یا پایه قرار گیرد و بهتر است ارتفاع و شرایط آلودگی آن تا حد امکان نماینده آرایه باشد.
در ردیاب یک‌محوره، سنسور ثابتِ مایل ممکن است نماینده همه زوایا نباشد. معماری نصب و ثبت زاویه ردیاب باید به گونه‌ای طراحی شود که داده تابش و تولید قابل مقایسه باشند.

کالیبراسیون و ردیابی اندازه‌گیری

کالیبراسیون معتبر رابطه خروجی سنسور با تابش مرجع و عدم‌قطعیت اندازه‌گیری را مشخص می‌کند. برای سلول‌های مرجع، استانداردهای خانواده IEC 60904 الزامات کالیبراسیون و ردیابی را پوشش می‌دهند. فاصله زمانی کالیبراسیون تابع مشخصات سازنده، کلاس پایش، محیط سایت و قرارداد است و نباید یک دوره ثابت برای همه تجهیزات تجویز کرد.
پس از بازکردن، تعمیر یا جابه‌جایی سنسور، وضعیت نصب و مستندات آن باید بازبینی شود. تغییر ناگهانی ضریب کالیبراسیون ممکن است از خطای سیم‌کشی یا آسیب ابزار خبر بدهد، نه تغییر واقعی تابش.

نمونه محاسبه اثر خطای تابش بر PR

فرض کنید توان نامی DC نیروگاه ۱۰۰ کیلووات‌پیک، انرژی روزانه تحویلی AC برابر ۴۰۰ کیلووات‌ساعت و تابش روزانه POA ثبت‌شده ۵ کیلووات‌ساعت بر مترمربع باشد. اگر تابش مرجع استاندارد یک کیلووات بر مترمربع در نظر گرفته شود، بازده مرجع روزانه ۵ ساعت و PR تقریبی ۴۰۰/(۱۰۰×۵)=۰٫۸۰ یا ۸۰٪ است.
اگر سنسور به‌اشتباه ۱۰٪ کمتر گزارش داده باشد، تابش واقعی ۵٫۵ و PR اصلاح‌شده حدود ۷۲٫۷٪ خواهد بود. این مثال نشان می‌دهد خطای حسگر چگونه شاخص عملکرد را مخدوش می‌کند. ارزیابی رسمی PR باید تعاریف استاندارد، دمای مرجع و مرز اندازه‌گیری را رعایت کند.

کنترل کیفیت داده در نرم‌افزار پایش

داده‌های گمشده، مقدار منفی غیرعادی، ثابت ماندن طولانی سنسور در آفتاب، اختلاف شدید میان حسگرهای موازی و پله ناگهانی پس از سرویس باید نشانه‌گذاری شوند. کنترل با مدل آسمان صاف و مقایسه با حسگر نزدیک می‌تواند به کشف خرابی کمک کند، اما جای بازدید میدانی را نمی‌گیرد.
داده تابش، دمای ماژول، دمای محیط، تولید AC و وضعیت اینورتر باید مهر زمانی سازگار داشته باشند. اختلاف منطقه زمانی یا میانگین‌گیری با بازه متفاوت، تحلیل تلفات را مخدوش می‌کند.

برنامه نگهداری سنسور و مستندسازی

ثبت مشخصات حسگر، شماره سریال، ضرایب کالیبراسیون، محل و جهت نصب، تاریخ تمیزکاری، آزمون کابل، تغییر ارتفاع و عکس فنی محل برای قابلیت ردیابی لازم است. در مناطق گردوغبارخیز، وضعیت کثیفی و روش پاک‌سازی متناسب با دستور سازنده بررسی شود.
هر تغییر پارامتر باید در پرونده داده مشخص باشد تا مقایسه پیش و پس از تعمیر ممکن شود. گزارش پیمانکار باید علاوه بر عدد روزانه، درصد پوشش داده معتبر و دوره‌های حذف‌شده از تحلیل را ارائه کند.

جمع‌بندی فنی

پیرانومتر و Reference Cell دو ابزار مکمل برای سنجش تابش هستند. درست بودن هندسه نصب، پاکیزگی، کالیبراسیون و ثبت زمان، پیش‌نیاز تفسیر تولید و PR است. عدد دقیق حاصل یک حسگر کالیبره اما بد نصب‌شده الزاماً نماینده تابش واقعی آرایه نیست.

منابع

  1. IEC 61724-1:2021 – Photovoltaic system performance monitoring — IEC
  2. IEC 60904-4:2019 – Traceability of PV reference devices — IEC
  3. IEC 60904-2:2023 – PV reference devices — IEC

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.