رفتن به محتوای اصلی
مقاله تخصصی

خرابی دیود بای‌پس پنل خورشیدی؛ تشخیص اتصال کوتاه، مدار باز و افت توان

بررسی سازوکار خرابی Bypass Diode، تحلیل منحنی I–V، ترموگرافی، خطر Hotspot و روش ایمن عیب‌یابی.

بازدید: ۴ تاریخ انتشار: ۵ دقیقه مطالعه دقیقه

نقش دیود بای‌پس در ماژول فتوولتائیک

دیود بای‌پس در جعبه اتصال ماژول، معمولاً به‌صورت موازی معکوس با گروهی از سلول‌های سری قرار می‌گیرد. وقتی بخش خاصی از پنل سایه‌دار یا دچار محدودیت جریان شود، دیود می‌تواند مسیر جایگزین عبور جریان رشته را فراهم کند و از افزایش شدید بایاس معکوس در سلول‌های آن بخش بکاهد. تعداد دیودها و گروه‌بندی سلول‌ها به طراحی خود ماژول وابسته است.
دیود بای‌پس، توان ازدست‌رفته سلول سایه‌دار را تولید نمی‌کند؛ تنها رفتار مدار و خطر آسیب را تغییر می‌دهد. بنابراین افت ولتاژ یا پله‌های منحنی I–V هنگام هدایت دیود لزوماً به معنی خرابی نیست و برای تفسیر باید شرایط تابش و مدل ماژول معلوم باشد.

دو شکل اصلی خرابی: اتصال کوتاه و مدار باز

در خرابی اتصال کوتاه، دیود یک زیررشته را عملاً دور می‌زند و ولتاژ قابل دسترس ماژول کاهش پیدا می‌کند. بسته به طراحی ماژول، در شرایط مشخص ممکن است حدود یک‌سوم ولتاژ زیررشته یا بخش مربوط از دست برود؛ اما این نسبت ثابت و قابل تعمیم به همه پنل‌های Half-Cut یا چنددیودی نیست.
در خرابی مدار باز، مسیر بای‌پس هنگام سایه یا عدم تطابق از دست می‌رود و سلول‌های ضعیف ممکن است تحت بایاس معکوس و گرمایش موضعی بیشتری قرار گیرند. البته هر Hotspot نتیجه دیود خراب نیست؛ اتصال معیوب، ترک سلول، آلودگی و عیوب داخلی نیز می‌توانند الگوی حرارتی مشابهی ایجاد کنند.

علائم الکتریکی و منحنی جریان–ولتاژ

وجود پله روی منحنی I–V می‌تواند نشانه فعال شدن مسیر بای‌پس در اثر سایه یا عدم تطابق باشد. کاهش پایدار ولتاژ مدار باز نسبت به ماژول‌های سالم هم‌مدل، در شرایط هم‌دما و هم‌تابش، ممکن است به اتصال کوتاه دیود اشاره کند. برای نتیجه قطعی، خطای اندازه‌گیری و تفاوت شرایط باید حذف شود.
اگر خروجی یک گروه ماژول با شرایط یکسان افت دارد، مقایسه منحنی I–V کل رشته و سپس جداسازی کنترل‌شده ماژول مشکوک مسیر درست‌تری از حدس براساس توان اینورتر است. تجهیزات اندازه‌گیری باید برای ولتاژ و جریان DC واقعی مدار انتخاب شوند.

آزمون ترموگرافی و محدودیت آن

ترموگرافی می‌تواند اختلاف دمای غیرعادی جعبه اتصال یا ناحیه سلول را نشان دهد، اما نتیجه به تابش، بار، زاویه تصویربرداری، انتشارندگی سطح و باد وابسته است. دمای ظاهری بدنه یک جعبه اتصال به‌تنهایی وضعیت داخلی دیود را ثابت نمی‌کند.
در جریان آزمون مقایسه‌ای، پنل مشکوک با پنل سالم کنار آن در بازه زمانی کوتاه و شرایط کاری مشابه تصویر شود. ثبت هم‌زمان جریان و ولتاژ کمک می‌کند گرمای ناشی از هدایت طبیعی دیود با گرمایش غیرعادی اشتباه نشود. باز کردن جعبه اتصال در مدار برقدار خطرناک است.

مثال آموزشی افت ولتاژ

فرض کنید ماژول با Vmp برابر ۴۱ ولت و سه زیررشته تقریباً هم‌اندازه در شرایط یکنواخت کار کند. اگر یک مسیر بای‌پس دائماً اتصال کوتاه شده باشد، ممکن است ولتاژ نقطه کار ماژول به‌طور محسوس و در مرتبه یک زیررشته کاهش یابد. نسبت دقیق افت به معماری الکتریکی و دما وابسته است و نمی‌توان از ۴۱ تقسیم بر ۳ به‌عنوان نتیجه قطعی آزمون استفاده کرد.
در رشته‌ای با ۲۰ ماژول، افت یک ماژول ممکن است در داده ولتاژ کل رشته کوچک به نظر برسد؛ به‌ویژه وقتی MPPT هم‌زمان نقطه کار را جابه‌جا می‌کند. به همین دلیل، تحلیل توان کل نیروگاه بدون تست هدفمند ماژول برای تشخیص دیود کافی نیست.

چرا دیود آسیب می‌بیند؟

قرارگرفتن مکرر در شرایط سایه و جریان زیاد، دمای بالای جعبه اتصال، اتصالات داخلی نامناسب و تنش‌های ناشی از اضافه‌ولتاژ می‌تواند به فرسودگی قطعات نیمه‌رسانا کمک کند. کیفیت طراحی حرارتی و انتخاب قطعه، میزان حفاظت و سازوکار توزیع حرارت در جعبه اتصال نیز مهم است.
تشخیص علت ریشه‌ای باید تفاوت خرابی خود دیود و خرابی لحیم، اتصال یا جعبه را روشن کند. تعویض قطعه بدون رفع علت گرمایش یا نفوذ رطوبت، ممکن است خرابی را تکرار کند؛ انتخاب روش تعمیر باید با گارانتی و سازنده هماهنگ باشد.

روش ایمن عیب‌یابی

گام نخست، ثبت شناسه ماژول و نشانه افت تولید است. سپس داده محیطی، وضعیت سایه، آزمون I–V و تصویر حرارتی در شرایط مجاز و با روش استاندارد جمع‌آوری شود. آزمون‌های تماس مستقیم پس از جداسازی کامل و تأیید بی‌برقی طبق رویه ایمنی انجام می‌شود.
ماژول خورشیدی در روشنایی حتی پس از جداشدن از اینورتر می‌تواند ولتاژ تولید کند. بازکردن جعبه اتصال، سوراخ‌کردن پوشش یا اتصال کوتاه آزمایشی دیود برای افراد غیرمتخصص، روش قابل توصیه‌ای نیست.

تعمیر، تعویض یا پذیرش افت

برخی پژوهش‌ها امکان تعمیر هدفمند خرابی دیود را در شرایط کنترل‌شده گزارش کرده‌اند؛ با این حال، این موضوع به معنی مجازبودن تعمیر میدانی همه ماژول‌ها نیست. در بسیاری از قراردادها، تغییر جعبه اتصال می‌تواند گارانتی یا سطح ایمنی تأییدشده محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
تصمیم تعمیر یا تعویض باید با هزینه کار، ریسک ایمنی، عمر باقی‌مانده، دسترسی به قطعه تأییدشده و نتیجه تست پس از اقدام سنجیده شود. ماژولی که پس از تعمیر از آزمون‌های الکتریکی و ایمنی لازم عبور نکرده، نباید به‌صرف ظاهر سالم به مدار بازگردانده شود.

پیشگیری در طراحی و نگهداری

حذف سایه پایدار، انتخاب چینش مناسب رشته، رعایت تهویه پشت ماژول و کنترل کیفیت نصب به کاهش تنش کمک می‌کند. در انبارش و حمل‌ونقل نیز آسیب مکانیکی به جعبه اتصال و کابل‌ها باید کنترل شود. چسباندن کابل به لبه تیز قاب یا رها کردن جعبه در معرض آب جمع‌شده، ریسک بلندمدت ایجاد می‌کند.
در پایش دوره‌ای، ترکیب داده توان، منحنی I–V نمونه‌ای، ترموگرافی و سوابق خرابی تکراری ارزش بیشتری از یک ابزار به‌تنهایی دارد. شناسنامه هر ماژول و تاریخ تعمیر از تکرار عیب‌یابی بی‌نتیجه جلوگیری می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا هر پله منحنی I–V یعنی دیود خراب شده است؟ خیر؛ هدایت طبیعی دیود در سایه هم می‌تواند پله ایجاد کند. آیا اتصال کوتاه دیود همیشه پنل را خاموش می‌کند؟ خیر؛ ممکن است بخشی از ولتاژ و توان از دست برود و باقی پنل کار کند.
آیا با دوربین حرارتی می‌توان خرابی مدار باز را قطعی تشخیص داد؟ نه؛ تصویر حرارتی شاهد کمکی است و باید با آزمون الکتریکی و شرایط کار مقایسه شود.

منابع

  1. Study on repair of short-circuited bypass diodes, Solar 2026 — MDPI
  2. IEC 62790:2020, Junction box safety tests — IEC

دیدگاه‌ها

0 دیدگاه تأییدشده

به این مطلب امتیاز دهید

هنوز امتیازی ثبت نشده است.

امتیاز خود را انتخاب کنید

هنوز دیدگاه ای ثبت نشده است.